Thời gian làm việc: T2-T6 / 8h00 – 17h00

|

Email: contact@mcac.vn

|

Liên hệ: 0935 925 068 - 0236 3656799

| Ngôn ngữ:

Điện thoại: 0935 925 068

Ngôn ngữ:

ÁP DỤNG LẼ CÔNG BẰNG TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BẰNG TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI

17/11/2026

Trọng tài thương mại quốc tế, một số khuôn khổ pháp lý cho phép Hội đồng trọng tài giải quyết tranh chấp theo lẽ công bằng khi được các bên trao quyền rõ ràng. Tại Việt Nam, việc vận dụng lẽ công bằng cần được xem xét trong khuôn khổ pháp luật áp dụng. Bài viết phân tích khái niệm, cơ sở pháp lý và giới hạn áp dụng lẽ công bằng trong trọng tài thương mại, qua đó đưa ra một số lưu ý đối với các bên tranh chấp và Hội đồng trọng tài.

1. KHÁI NIỆM “LẼ CÔNG BẰNG” TRONG TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI

Quyết định theo lẽ công bằng (ex aequo et bono) là cơ chế cho phép Hội đồng Trọng tài giải quyết nội dung tranh chấp dựa trên những gì Hội đồng xét là công bằng và hợp lý, trong phạm vi pháp luật cho phép và theo sự trao quyền của các bên. Các văn bản về trọng tài quốc tế thường đề cập cơ chế này cùng với quyền quyết định với tư cách amiable compositeur.[1] Trong cả hai trường hợp, Hội đồng Trọng tài quyết định nội dung tranh chấp bằng phán quyết.

Trong pháp luật Việt Nam, khoản 3 Điều 45 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (BLTTDS năm 2015) giải thích lẽ công bằng trong khuôn khổ giải quyết vụ việc dân sự tại Tòa án khi chưa có điều luật để áp dụng. Theo đó, lẽ công bằng dựa trên lẽ phải được xã hội thừa nhận và bảo đảm tính nhân đạo, sự vô tư, bình đẳng về quyền và nghĩa vụ của các đương sự trong vụ việc.[2]

2. CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG LẼ CÔNG BẰNG

2.1. Luật mẫu và quy tắc trọng tài quốc tế

Khoản 3 Điều 28 Luật mẫu UNCITRAL về Trọng tài thương mại quốc tế năm 1985 (sửa đổi năm 2006) quy định Hội đồng Trọng tài chỉ được quyết định theo ex aequo et bono hoặc với tư cách amiable compositeur khi được các bên trao quyền rõ ràng.[3] Khoản 2 Điều 35 Quy tắc trọng tài UNCITRAL năm 2021 đặt ra cùng yêu cầu. Khoản 3 Điều 22 Quy tắc trọng tài của Phòng Thương mại quốc tế (ICC) năm 2026 yêu cầu các bên thỏa thuận trao quyền cho Hội đồng Trọng tài.[4] Luật mẫu UNCITRAL là tài liệu để các quốc gia tham khảo khi xây dựng pháp luật về trọng tài.

2.2. Pháp luật Việt Nam

Tại Việt Nam, Luật Trọng tài thương mại năm 2010, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 (LTTTM), chưa có quy định riêng về cơ chế ex aequo et bono. Theo Điều 14 LTTTM, Hội đồng Trọng tài áp dụng pháp luật Việt Nam đối với tranh chấp không có yếu tố nước ngoài. Đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, Hội đồng Trọng tài áp dụng pháp luật do các bên lựa chọn. Nếu các bên chưa chọn luật, Hội đồng Trọng tài áp dụng pháp luật mà mình cho là phù hợp nhất. Trường hợp pháp luật Việt Nam hoặc pháp luật do các bên lựa chọn thiếu quy định cụ thể về nội dung tranh chấp, khoản 3 Điều 14 cho phép Hội đồng Trọng tài áp dụng tập quán quốc tế, miễn là việc áp dụng tập quán hoặc hậu quả của việc áp dụng đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Khoản 1 và khoản 2 Điều 24 Quy tắc Tố tụng trọng tài của Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) có quy định tương ứng về cách xác định luật áp dụng.[5]

Khi pháp luật Việt Nam điều chỉnh nội dung tranh chấp, cần đối chiếu các quy định chuyên ngành có liên quan trước khi xem xét các căn cứ bổ trợ của Bộ luật Dân sự năm 2015 (BLDS năm 2015). Với vấn đề thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật dân sự mà các bên không có thỏa thuận, pháp luật chưa có quy định và không có tập quán được áp dụng, cần xem xét khả năng áp dụng tương tự pháp luật. Nếu cũng không thể áp dụng tương tự pháp luật, khoản 2 Điều 6 BLDS năm 2015 ghi nhận việc áp dụng các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3, án lệ và lẽ công bằng.[6]

Trong một vụ tranh chấp bằng trọng tài, khoản 2 Điều 6 BLDS năm 2015 có thể được xem xét như một căn cứ bổ trợ khi pháp luật Việt Nam điều chỉnh vấn đề cần giải quyết và các điều kiện nêu trên được đáp ứng. Đối với tố tụng thuộc phạm vi điều chỉnh của LTTTM, cần xem xét thỏa thuận về lẽ công bằng trong khuôn khổ khoản 1 và khoản 2 Điều 4 về tôn trọng thỏa thuận của các bên và tuân thủ pháp luật, cùng Điều 14 về luật áp dụng.

2.3. Các giới hạn cần lưu ý

  • Các bên cần xác định rõ phạm vi trao quyền nếu lựa chọn cơ chế ex aequo et bono. Quyền quyết định theo cơ chế này phải có căn cứ trong pháp luật điều chỉnh tố tụng trọng tài và sự trao quyền của các bên, kể cả khi các bên để ngỏ việc chọn luật áp dụng.
  • Hội đồng Trọng tài phải tuân thủ quy định bắt buộc áp dụng. Khi xét yêu cầu hủy theo điểm đ khoản 2 Điều 68 LTTTM, Tòa án chỉ hủy phán quyết theo căn cứ này nếu xác định phán quyết vi phạm nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam có liên quan đến việc giải quyết tranh chấp và gây phương hại nghiêm trọng đến lợi ích của Nhà nước hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của một hay nhiều bên tranh chấp hoặc của người thứ ba.[7] Đối với phán quyết của trọng tài nước ngoài, Tòa án Việt Nam từ chối công nhận nếu việc công nhận và cho thi hành phán quyết tại Việt Nam trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam theo điểm b khoản 2 Điều 459 BLTTDS năm 2015.[8]
  • Theo khoản 4 Điều 28 Luật mẫu UNCITRAL và khoản 3 Điều 35 Quy tắc trọng tài UNCITRAL, Hội đồng Trọng tài phải giải quyết tranh chấp phù hợp với các điều khoản hợp đồng, nếu có, và xem xét tập quán thương mại áp dụng cho giao dịch. Yêu cầu này cũng áp dụng khi Hội đồng được trao quyền quyết định theo ex aequo et bono.
  • Phán quyết phải nêu căn cứ theo điểm đ khoản 1 Điều 61 LTTTM, trừ khi các bên thỏa thuận không cần nêu căn cứ. Khi trình bày căn cứ, Hội đồng Trọng tài cần chỉ rõ cơ sở viện dẫn lẽ công bằng và giải thích cách vận dụng vào việc giải quyết từng yêu cầu có liên quan của các bên.

3. Ý NGHĨA VÀ HẠN CHẾ CỦA VIỆC ÁP DỤNG LẼ CÔNG BẰNG

Trong khuôn khổ Điều 6 BLDS năm 2015, lẽ công bằng có thể giúp xử lý những vấn đề còn bỏ ngỏ trong quan hệ dân sự. Cơ chế ex aequo et bono cho phép Hội đồng Trọng tài cân nhắc hoàn cảnh cụ thể của giao dịch trong phạm vi được trao quyền.

Tính linh hoạt của ex aequo et bono có thể khiến kết quả khó dự đoán hơn. Khi phạm vi trao quyền hoặc tiêu chí đánh giá chưa rõ, kết quả có thể phụ thuộc nhiều hơn vào nhận định của Hội đồng Trọng tài về các tình tiết của vụ việc.

4. KẾT LUẬN

Áp dụng lẽ công bằng trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại có thể góp phần đáp ứng yêu cầu công bằng trong từng vụ tranh chấp, nhưng phải được đặt trong đúng khuôn khổ pháp lý. Hội đồng trọng tài cần xác định rõ mình đang vận dụng lẽ công bằng như một cơ chế bổ trợ theo pháp luật áp dụng hay được trao quyền quyết định theo ex aequo et bono.

Đối với các bên, nếu dự kiến lựa chọn cơ chế ex aequo et bono, cần kiểm tra pháp luật điều chỉnh trọng tài, quy tắc tố tụng áp dụng và pháp luật tại nơi dự kiến yêu cầu công nhận, thi hành phán quyết. Thỏa thuận trao quyền cần rõ ràng, nhưng không thể thay thế cơ sở pháp lý cho việc áp dụng cơ chế này.
 

Bài viết trên đã phân tích chi tiết vấn đề "ÁP DỤNG LẼ CÔNG BẰNG TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP  BẰNG TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI". Để biết thêm thông tin chi tiết hoặc cần hỗ trợ pháp lý, vui lòng liên hệ Ban thư ký MCAC:

 

[1] Ủy ban Liên hợp quốc về Luật Thương mại quốc tế (UNCITRAL), Thuyết minh Luật mẫu về Trọng tài thương mại quốc tế, đoạn 40.

[2] Khoản 3 Điều 45 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (Văn bản hợp nhất số 21/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026).

[4] Khoản 2 và khoản 3 Điều 35 Quy tắc trọng tài UNCITRAL (bản năm 2021). Khoản 3 Điều 22 Quy tắc trọng tài ICC năm 2026 (có hiệu lực từ ngày 01/6/2026).

[5] Điều 14 Luật Trọng tài thương mại số 54/2010/QH12 ngày 17/6/2010 (xem Văn bản hợp nhất số 60/VBHN-VPQH ngày 15/8/2025). Xem khoản 1 và khoản 2 Điều 24 Quy tắc Tố tụng trọng tài MCAC.

[7] Điểm đ khoản 2 Điều 68 LTTTM và điểm đ khoản 2 Điều 14 Nghị quyết số 01/2014/NQ-HĐTP ngày 20/3/2014.

[8] Điểm b khoản 2 Điều 459 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 (xem Văn bản hợp nhất số 21/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026).

Tin liên quan

GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BẰNG TRỌNG TÀI: THÔNG TIN DOANH NGHIỆP ĐƯỢC BẢO MẬT NHƯ THẾ NÀO?
11 11/2026

GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BẰNG TRỌNG TÀI: THÔNG TIN DOANH NGHIỆP ĐƯỢC BẢO MẬT NHƯ THẾ NÀO?

Thông tin doanh nghiệp được bảo mật như thế nào khi giải quyết tranh chấp bằng trọng tài? Tìm hiểu nguyên tắc không công khai, nghĩa vụ bảo mật và các biện pháp bảo vệ bí mật kinh doanh theo Luật Trọng tài thương mại.

TRANH CHẤP PHÁT SINH TỪ THỎA THUẬN BẢO MẬT THÔNG TIN (NDA) TRONG QUAN HỆ LAO ĐỘNG CÓ THUỘC THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI?
09 11/2026

TRANH CHẤP PHÁT SINH TỪ THỎA THUẬN BẢO MẬT THÔNG TIN (NDA) TRONG QUAN HỆ LAO ĐỘNG CÓ THUỘC THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI?

Trong quan hệ lao động, người sử dụng lao động và người lao động có thể xác lập thỏa thuận bảo mật thông tin (NDA) nhằm bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và các thông tin quan trọng của doanh nghiệp. Khi phát sinh tranh chấp, đặc biệt sau khi người lao động nghỉ việc, tranh chấp NDA có thể được giải quyết bằng Trọng tài thương mại hay phải tuân theo cơ chế giải quyết tranh chấp lao động?

Liên hệ với TRUNG TÂM TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI MIỀN TRUNG