PHÂN BIỆT TRỌNG TÀI QUY CHẾ VÀ TRỌNG TÀI VỤ VIỆC TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP THƯƠNG MẠI

Trong hoạt động kinh doanh – thương mại ngày càng phát triển và đa dạng, tranh chấp giữa các chủ thể thương mại cũng trở nên phổ biến hơn. Bên cạnh phương thức giải quyết tranh chấp tại Tòa án, trọng tài thương mại ngày càng được các doanh nghiệp lựa chọn nhờ tính linh hoạt, bảo mật và phán quyết có giá trị chung thẩm.

Theo quy định của Luật Trọng tài thương mại 2010 (“Luật TTTM”), trọng tài thương mại tồn tại dưới hai hình thức cơ bản là trọng tài quy chế và trọng tài vụ việc. Mỗi hình thức có đặc điểm tổ chức, thủ tục và phạm vi áp dụng khác nhau. Việc hiểu rõ sự khác nhau giữa hai loại hình trọng tài sẽ giúp các bên lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp với nhu cầu và tính chất của vụ việc.

1. Khái niệm trọng tài quy chế và trọng tài vụ việc

1.1. Trọng tài quy chế

Căn cứ khoản 6 Điều 3 Luật TTTM quy định: “Trọng tài quy chế là hình thức giải quyết tranh chấp tại một Trung tâm trọng tài theo quy định của Luật này và quy tắc tố tụng của Trung tâm trọng tài đó”.

Các trung tâm trọng tài là tổ chức phi chính phủ, được thành lập theo sáng kiến của các trọng tài viên và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoạt động. Trung tâm trọng tài có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản riêng và trụ sở giao dịch ổn định. Đồng thời, mỗi trung tâm trọng tài đều có quy tắc tố tụng riêng và danh sách trọng tài viên, tạo cơ sở pháp lý cho việc thành lập Hội đồng trọng tài và giải quyết tranh chấp.

1.2. Trọng tài vụ việc

Căn cứ khoản 7 Điều 3 Luật TTTM quy định: “Trọng tài vụ việc là hình thức giải quyết tranh chấp theo quy định của Luật này và trình tự, thủ tục do các bên thoả thuận”.

Khác với trọng tài quy chế, trọng tài vụ việc không phải là tổ chức hoạt động thường xuyên. Hội đồng trọng tài chỉ được thành lập khi phát sinh tranh chấp và tự chấm dứt hoạt động sau khi giải quyết xong vụ tranh chấp. Hình thức trọng tài này không có trụ sở thường trực, không có bộ máy điều hành và cũng không có danh sách trọng tài viên cố định.

2. So sánh trọng tài quy chế và trọng tài vụ việc

Mặc dù cùng là phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, trọng tài quy chế và trọng tài vụ việc có những điểm khác biệt cơ bản về tổ chức, thủ tục và cách thức hoạt động.

Trong thực tiễn, hình thức trọng tài quy chế được sử dụng phổ biến hơn, đặc biệt trong các tranh chấp thương mại có yếu tố doanh nghiệp. Điều này xuất phát từ việc các trung tâm trọng tài cung cấp cơ chế tố tụng rõ ràng, bộ máy hỗ trợ chuyên nghiệp và danh sách trọng tài viên có chuyên môn trong nhiều lĩnh vực.

Tại Việt Nam, nhiều trung tâm trọng tài đã và đang hoạt động hiệu quả trong việc giải quyết tranh chấp thương mại, tiêu biểu như Vietnam International Arbitration Centre (VIAC), Middle Commercial Arbitration Center (MCAC), Southern Trade Arbitration Centre (STAC),.... Các trung tâm này ban hành quy tắc tố tụng trọng tài riêng, xây dựng danh sách trọng tài viên có chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp bằng trọng tài tại Việt Nam.

3. Kết luận

Có thể thấy rằng, trọng tài quy chế và trọng tài vụ việc đều là hai hình thức trọng tài được pháp luật thừa nhận, mỗi hình thức có những đặc điểm tổ chức và cơ chế tố tụng khác nhau. Trọng tài quy chế mang lại sự ổn định và tính chuyên nghiệp trong quá trình giải quyết tranh chấp, trong khi trọng tài vụ việc cho phép các bên mở rộng quyền tự định đoạt và linh hoạt trong việc xây dựng thủ tục tố tụng.

Do đó, khi thỏa thuận lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, các bên cần cân nhắc tính chất tranh chấp, mức độ phức tạp của vụ việc cũng như nhu cầu về tính linh hoạt hoặc sự hỗ trợ tố tụng để lựa chọn hình thức trọng tài phù hợp. Việc lựa chọn đúng cơ chế trọng tài ngay từ đầu sẽ góp phần bảo đảm quá trình giải quyết tranh chấp diễn ra hiệu quả và hạn chế các rủi ro pháp lý phát sinh.

Bài viết trên đã phân tích chi tiết vấn đề "Phân biệt trọng tài quy chế và trọng tài vụ việc trong giải quyết tranh chấp thương mại". Để biết thêm thông tin chi tiết hoặc cần hỗ trợ pháp lý, vui lòng liên hệ Ban thư ký MCAC:

• Hotline: 0935 925 068 - 0236 365 6799
• Email: contact@mcac.vn
• Xem thêm: Các nội dung của thỏa thuận trọng tài được hội đồng trọng tài xem xét