Thời gian làm việc: T2-T6 / 8h00 – 17h00

|

Email: contact@mcac.vn

|

Liên hệ: 0935 925 068 - 0236 3656799

| Ngôn ngữ:

Điện thoại: 0935 925 068

Ngôn ngữ:

QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT CỦA CÁC BÊN TRONG TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI: PHẠM VI VÀ GIỚI HẠN

19/11/2026

Quyền tự định đoạt cho phép các bên chủ động lựa chọn phương thức và thủ tục giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Tuy nhiên, quyền này phải được thực hiện trong phạm vi pháp luật và Quy tắc tố tụng được áp dụng.

1. Cơ sở pháp lý

Theo khoản 1 Điều 3 và khoản 1 Điều 5 Luật Trọng tài thương mại năm 2010, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 (Luật TTTM), trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp dựa trên thỏa thuận của các bên. Thỏa thuận trọng tài có thể được xác lập trước hoặc sau khi tranh chấp phát sinh.

Khoản 1 Điều 4 Luật TTTM quy định Trọng tài viên phải tôn trọng thỏa thuận của các bên nếu thỏa thuận đó không vi phạm điều cấm và không trái đạo đức xã hội. Nguyên tắc này phù hợp với nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận tại khoản 2 Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015.

2. Phạm vi quyền tự định đoạt

Khi xác lập thỏa thuận trọng tài, theo khoản 6 và khoản 7 Điều 3 Luật TTTM, các bên có thể lựa chọn trọng tài quy chế tại một Trung tâm trọng tài hoặc trọng tài vụ việc. Theo Điều 6 Luật TTTM, Tòa án phải từ chối thụ lý tranh chấp đã có thỏa thuận trọng tài, trừ trường hợp thỏa thuận vô hiệu hoặc không thể thực hiện được.

Khi thành lập Hội đồng trọng tài, theo Điều 39, Điều 40 và Điều 41 Luật TTTM, các bên có quyền thỏa thuận số lượng và cách thức lựa chọn Trọng tài viên. Nếu không thỏa thuận về số lượng, Hội đồng trọng tài gồm ba Trọng tài viên. Điều 11 Quy tắc tố tụng trọng tài của MCAC (Quy tắc tố tụng MCAC) cũng quy định tương tự. Theo Điều 37 Quy tắc tố tụng MCAC, thủ tục rút gọn chỉ được áp dụng khi các bên có thỏa thuận; theo thủ tục này, vụ tranh chấp do một Trọng tài viên duy nhất giải quyết, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Ngược lại, việc các bên chỉ lựa chọn một Trọng tài viên không đồng nghĩa với việc áp dụng thủ tục rút gọn.

Về địa điểm, ngôn ngữ và pháp luật áp dụng, theo Điều 11 Luật TTTM, các bên có thể lựa chọn địa điểm giải quyết tranh chấp trong hoặc ngoài lãnh thổ Việt Nam. Theo khoản 2 Điều 10 Luật TTTM, quyền lựa chọn ngôn ngữ tố tụng được ghi nhận đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; theo khoản 2 Điều 14 Luật TTTM, quyền lựa chọn pháp luật áp dụng được ghi nhận đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài.

Trong quá trình tố tụng, theo Điều 12, khoản 2 Điều 35, khoản 2 Điều 54 và khoản 1 Điều 55 Luật TTTM và khoản 2 Điều 38 Quy tắc tố tụng MCAC, các bên có thể thỏa thuận về cách thức gửi thông báo, thời hạn nộp bản tự bảo vệ, thời hạn gửi giấy triệu tập tham dự phiên họp và việc tổ chức phiên họp công khai trong phạm vi pháp luật và Quy tắc tố tụng cho phép. Theo khoản 3 Điều 38 Quy tắc tố tụng MCAC, thỏa thuận rút ngắn thời hạn liên quan đến Trung tâm hoặc Hội đồng trọng tài phải được Trung tâm hoặc Hội đồng trọng tài tương ứng đồng ý.

Về thương lượng, hòa giải, theo Điều 9 Luật TTTM, các bên có quyền tự thương lượng hoặc yêu cầu Hội đồng trọng tài hòa giải. Theo Điều 58 Luật TTTM, nếu hòa giải thành, Hội đồng trọng tài ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các bên, là chung thẩm và có giá trị như phán quyết trọng tài. Theo điểm d khoản 1 Điều 59 Luật TTTM, các bên cũng có thể thỏa thuận chấm dứt việc giải quyết tranh chấp.

3. Giới hạn của quyền tự định đoạt

Về phạm vi thẩm quyền, các bên chỉ có thể lựa chọn trọng tài đối với tranh chấp thuộc phạm vi quy định tại Điều 2 Luật TTTM. Theo khoản 1 Điều 18 Luật TTTM, thỏa thuận trọng tài đối với tranh chấp ngoài phạm vi này bị vô hiệu.

Về hiệu lực của thỏa thuận trọng tài, theo Điều 16 và Điều 18 Luật TTTM, các bên cần bảo đảm hình thức văn bản, thẩm quyền, năng lực của người xác lập, sự tự nguyện và không vi phạm điều cấm của pháp luật. Theo khoản 2 Điều 3 Nghị quyết số 01/2014/NQ-HĐTP ngày 20/3/2014 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (Nghị quyết 01/2014), thỏa thuận trọng tài do người không có thẩm quyền xác lập không vô hiệu nếu người có thẩm quyền đã chấp nhận hoặc đã biết mà không phản đối.

Theo Điều 17 Luật TTTM, đối với tranh chấp giữa nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ và người tiêu dùng, dù điều khoản trọng tài đã được ghi nhận trong điều kiện chung do nhà cung cấp soạn sẵn, người tiêu dùng vẫn có quyền lựa chọn Trọng tài hoặc Tòa án. Nhà cung cấp chỉ được khởi kiện tại Trọng tài nếu người tiêu dùng chấp thuận. Bên cạnh đó, theo Điều 67 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thông báo về điều khoản trọng tài trước khi giao kết hợp đồng; nếu điều khoản trọng tài nằm trong hợp đồng theo mẫu hoặc điều kiện giao dịch chung, người tiêu dùng có quyền lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp khác khi phát sinh tranh chấp.

Theo khoản 1 Điều 10 và khoản 1 Điều 14 Luật TTTM, đối với tranh chấp không có yếu tố nước ngoài, ngôn ngữ tố tụng là tiếng Việt, trừ trường hợp ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; pháp luật áp dụng là pháp luật Việt Nam.

Về nguyên tắc tố tụng, theo khoản 2 và khoản 3 Điều 4 Luật TTTM, thỏa thuận của các bên phải bảo đảm sự bình đẳng về quyền và nghĩa vụ, cũng như tính độc lập, khách quan, vô tư của Trọng tài viên.

Thỏa thuận không phù hợp với pháp luật có thể dẫn đến việc thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được. Phán quyết trọng tài cũng có thể bị hủy nếu thuộc một trong các căn cứ tại khoản 2 Điều 68 Luật TTTM, chẳng hạn căn cứ tại điểm b khoản 2 Điều 68 Luật TTTM là thành phần Hội đồng trọng tài hoặc thủ tục tố tụng không phù hợp với thỏa thuận của các bên hoặc trái Luật TTTM.

Riêng tại Trung tâm tài chính quốc tế, khoản 2 Điều 6, khoản 3 Điều 30 Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội và Điều 4 Nghị định số 328/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định cơ chế đặc thù về lựa chọn pháp luật, ngôn ngữ, cơ quan giải quyết tranh chấp và thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu hủy phán quyết đối với quyết định công nhận hòa giải thành, phán quyết của Hội đồng trọng tài của Trung tâm trọng tài quốc tế thuộc Trung tâm tài chính quốc tế. Các quy định này có điều kiện và phạm vi áp dụng riêng, không mặc nhiên áp dụng đối với mọi vụ tranh chấp tại các Trung tâm trọng tài Việt Nam.

4. Lưu ý khi lựa chọn trọng tài tại MCAC

  1. Tham khảo điều khoản trọng tài mẫu của MCAC, ghi đúng tên Trung tâm và thống nhất Quy tắc tố tụng được áp dụng. Việc chọn một Trung tâm nhưng dẫn chiếu Quy tắc của Trung tâm khác có thể làm thỏa thuận không thể thực hiện được nếu thuộc trường hợp tại khoản 4 Điều 4 Nghị quyết 01/2014.
  2. Cân nhắc số lượng, tiêu chuẩn và cơ chế lựa chọn Trọng tài viên; dự liệu phương án thay thế nếu người được lựa chọn không thể tham gia, tránh rơi vào trường hợp thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được theo khoản 2 và khoản 3 Điều 4 Nghị quyết 01/2014.
  3. Xác định rõ địa điểm, ngôn ngữ và pháp luật áp dụng phù hợp với điều kiện luật định. Nếu thỏa thuận thương lượng, hòa giải trước khi khởi kiện, nên xác định thời hạn và thời điểm kết thúc các bước này.
  4. Theo dõi việc thực hiện thỏa thuận và phản đối kịp thời khi phát hiện vi phạm để tránh mất quyền phản đối theo Điều 13 Luật TTTM. Theo khoản 4 Điều 38 Quy tắc tố tụng MCAC, nếu không có thời hạn phản đối cụ thể, các bên phải phản đối chậm nhất trước khi Hội đồng trọng tài tuyên bố phiên họp giải quyết tranh chấp là phiên họp cuối cùng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Điều khoản trọng tài mẫu của MCAC:

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) theo Quy tắc Tố tụng trọng tài của Trung tâm này.”

Nếu muốn áp dụng thủ tục rút gọn, các bên có thể bổ sung vào điều khoản trên nội dung sau:

“Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 37 của Quy tắc Tố tụng trọng tài của MCAC.”

5. Kết luận

Quyền tự định đoạt là một ưu điểm của phương thức trọng tài, cho phép các bên chủ động xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp phù hợp với nhu cầu của mình. Tuy nhiên, quyền này không tuyệt đối và phải được thực hiện trong giới hạn của pháp luật. Để phát huy hiệu quả của quyền này, các bên cần xác lập thỏa thuận rõ ràng, hợp pháp, có khả năng thực hiện và phù hợp với Quy tắc tố tụng của Trung tâm trọng tài được lựa chọn.

 

Bài viết trên đã phân tích chi tiết vấn đề "QUYỀN TỰ ĐỊNH ĐOẠT CỦA CÁC BÊN TRONG TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI: PHẠM VI VÀ GIỚI HẠN". Để biết thêm thông tin chi tiết hoặc cần hỗ trợ pháp lý, vui lòng liên hệ Ban thư ký MCAC:

Tin liên quan

ÁP DỤNG LẼ CÔNG BẰNG TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP  BẰNG TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI
17 11/2026

ÁP DỤNG LẼ CÔNG BẰNG TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BẰNG TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI

Trọng tài thương mại quốc tế, một số khuôn khổ pháp lý cho phép Hội đồng trọng tài giải quyết tranh chấp theo lẽ công bằng khi được các bên trao quyền rõ ràng. Tại Việt Nam, việc vận dụng lẽ công bằng cần được xem xét trong khuôn khổ pháp luật áp dụng. Bài viết phân tích khái niệm, cơ sở pháp lý và giới hạn áp dụng lẽ công bằng trong trọng tài thương mại, qua đó đưa ra một số lưu ý đối với các bên tranh chấp và Hội đồng trọng tài.

GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BẰNG TRỌNG TÀI: THÔNG TIN DOANH NGHIỆP ĐƯỢC BẢO MẬT NHƯ THẾ NÀO?
11 11/2026

GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BẰNG TRỌNG TÀI: THÔNG TIN DOANH NGHIỆP ĐƯỢC BẢO MẬT NHƯ THẾ NÀO?

Thông tin doanh nghiệp được bảo mật như thế nào khi giải quyết tranh chấp bằng trọng tài? Tìm hiểu nguyên tắc không công khai, nghĩa vụ bảo mật và các biện pháp bảo vệ bí mật kinh doanh theo Luật Trọng tài thương mại.

Liên hệ với TRUNG TÂM TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI MIỀN TRUNG