TRỌNG TÀI QUY CHẾ HAY TRỌNG TÀI VỤ VIỆC: DOANH NGHIỆP CẦN LƯU Ý GÌ KHI LỰA CHỌN?

Trong quá trình giao kết hợp đồng thương mại, các bên có thể thỏa thuận lựa chọn trọng tài để giải quyết tranh chấp phát sinh. Tuy nhiên, bên cạnh việc lựa chọn phương thức trọng tài, các bên còn cần xác định hình thức trọng tài phù hợp, bởi điều này ảnh hưởng trực tiếp đến cơ chế tổ chức và trình tự giải quyết tranh chấp.

Theo Luật Trọng tài thương mại năm 2010 (LTTTM), tranh chấp có thể được giải quyết bằng trọng tài quy chế hoặc trọng tài vụ việc. Vậy hai hình thức này có những đặc điểm gì khác nhau và doanh nghiệp cần lưu ý những vấn đề nào khi lựa chọn?

1. Trọng tài quy chế và trọng tài vụ việc được pháp luật quy định như thế nào?

Theo khoản 6 Điều 3 LTTTM, trọng tài quy chế là hình thức giải quyết tranh chấp tại một Trung tâm trọng tài theo quy định của LTTTM và quy tắc tố tụng của Trung tâm trọng tài đó.

Trong khi đó, khoản 7 Điều 3 LTTTM quy định trọng tài vụ việc là hình thức giải quyết tranh chấp theo quy định của LTTTM và trình tự, thủ tục do các bên thỏa thuận.

Như vậy, điểm khác biệt cơ bản giữa hai hình thức trọng tài nằm ở cơ chế tổ chức và tiến hành tố tụng. Đối với trọng tài quy chế, quá trình giải quyết tranh chấp được thực hiện tại một Trung tâm trọng tài theo quy tắc tố tụng của Trung tâm. Ngược lại, trọng tài vụ việc không có tổ chức quản lý thường trực mà Hội đồng Trọng tài (HĐTT) được thành lập để giải quyết một tranh chấp cụ thể.

2. Sự khác biệt trong quá trình giải quyết tranh chấp

Thứ nhất, về tổ chức và quản lý tố tụng.

Đối với trọng tài quy chế, Trung tâm trọng tài thực hiện việc tổ chức, điều phối và hỗ trợ hành chính trong quá trình giải quyết tranh chấp. Các công việc như tiếp nhận Đơn khởi kiện, gửi thông báo, hỗ trợ thành lập HĐTT và quản lý hồ sơ được thực hiện theo quy tắc tố tụng của Trung tâm.

Đối với trọng tài vụ việc, do không có bộ máy quản lý thường trực, các bên và HĐTT chủ động thực hiện các công việc liên quan đến quá trình tố tụng theo thỏa thuận và quy định của pháp luật.

Thứ hai, về trình tự, thủ tục tố tụng.

Trọng tài quy chế áp dụng quy tắc tố tụng của Trung tâm trọng tài được lựa chọn. Theo đó, trình tự giải quyết tranh chấp, các thời hạn và thủ tục tố tụng đã được quy định cụ thể, giúp các bên có cơ sở xác định những công việc cần thực hiện khi tham gia tố tụng.

Trong khi đó, trọng tài vụ việc cho phép các bên chủ động thỏa thuận về trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp, với điều kiện tuân thủ các quy định bắt buộc của pháp luật. Các bên cũng có thể thỏa thuận áp dụng một bộ quy tắc tố tụng có sẵn thay vì tự xây dựng toàn bộ thủ tục.

Thứ ba, về việc thành lập HĐTT.

Theo Điều 40 và Điều 41 LTTTM, việc thành lập HĐTT tại Trung tâm trọng tài và HĐTT vụ việc được thực hiện theo những cơ chế khác nhau.

Đối với trọng tài quy chế, trong trường hợp các bên không lựa chọn được Trọng tài viên hoặc không thống nhất được việc thành lập HĐTT, Chủ tịch Trung tâm trọng tài có thể thực hiện việc chỉ định Trọng tài viên theo quy định của pháp luật và quy tắc tố tụng áp dụng.

Đối với trọng tài vụ việc, trường hợp các bên không lựa chọn được Trọng tài viên và không có thỏa thuận khác về cơ chế chỉ định, một hoặc các bên có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền chỉ định Trọng tài viên theo Điều 41 LTTTM.

Như vậy, việc lựa chọn trọng tài quy chế có thể tạo thuận lợi trong quá trình tổ chức tố tụng nhờ cơ chế hỗ trợ của Trung tâm trọng tài. Trong khi đó, trọng tài vụ việc đề cao quyền tự định đoạt của các bên nhưng cũng đòi hỏi sự phối hợp trong việc tổ chức giải quyết tranh chấp.

3. Doanh nghiệp cần cân nhắc những yếu tố nào khi lựa chọn?

Việc lựa chọn hình thức trọng tài cần được xem xét trên cơ sở tính chất tranh chấp, khả năng phối hợp giữa các bên và nhu cầu tổ chức tố tụng.

Đối với những tranh chấp có nhiều bên tham gia, khối lượng tài liệu, chứng cứ lớn hoặc phát sinh các vấn đề tố tụng phức tạp, trọng tài quy chế có thể tạo thuận lợi nhờ hệ thống quy tắc tố tụng và cơ chế hỗ trợ của Trung tâm trọng tài.

Trong khi đó, trọng tài vụ việc có thể phù hợp khi các bên có khả năng phối hợp và mong muốn chủ động thỏa thuận về cách thức tổ chức quá trình giải quyết tranh chấp.

Về chi phí và thời gian, không thể mặc nhiên xác định hình thức trọng tài nào luôn có chi phí thấp hơn hoặc thời gian giải quyết nhanh hơn. Những yếu tố này còn phụ thuộc vào giá trị tranh chấp, số lượng Trọng tài viên, mức độ phức tạp của vụ việc và các chi phí phát sinh trong quá trình tố tụng.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần lưu ý về giá trị pháp lý và việc thi hành phán quyết trọng tài.

Theo khoản 5 Điều 61 LTTTM, phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành. Nguyên tắc này được áp dụng đối với cả trọng tài quy chế và trọng tài vụ việc.

Tuy nhiên, tính chung thẩm không loại trừ quyền yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trọng tài khi có căn cứ theo quy định tại Điều 68 và Điều 69 LTTTM. Khi xem xét yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, Tòa án không xét xử lại nội dung vụ tranh chấp mà HĐTT đã giải quyết.

Đối với trọng tài vụ việc, Điều 62 LTTTM còn quy định về thủ tục đăng ký phán quyết trọng tài tại Tòa án trước khi yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành.

Theo đó, bên yêu cầu đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc phải gửi đơn đến Tòa án có thẩm quyền trong thời hạn 01 năm kể từ ngày ban hành phán quyết. Việc đăng ký hoặc không đăng ký không làm thay đổi nội dung và giá trị pháp lý của phán quyết trọng tài. Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều 66 LTTTM, việc đăng ký là điều kiện để bên được thi hành yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành phán quyết trọng tài vụ việc.

Do đó, doanh nghiệp cần quan tâm đến thủ tục và thời hạn đăng ký phán quyết khi lựa chọn trọng tài vụ việc nhằm bảo đảm khả năng thực hiện quyền yêu cầu thi hành án theo quy định pháp luật.

4. Lưu ý khi xác lập thỏa thuận trọng tài

Theo khoản 1 Điều 5 LTTTM, tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài nếu các bên có thỏa thuận trọng tài. Thỏa thuận này có thể được xác lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp và phải đáp ứng yêu cầu về hình thức theo Điều 16 LTTTM.

Khi lựa chọn trọng tài quy chế, các bên cần xác định rõ tên Trung tâm trọng tài giải quyết tranh chấp, đồng thời có thể thỏa thuận về số lượng Trọng tài viên, địa điểm giải quyết tranh chấp và các nội dung khác phù hợp với quy định pháp luật.

Trường hợp lựa chọn trọng tài vụ việc, các bên cần quan tâm đến trình tự, thủ tục tố tụng, cách thức thành lập HĐTT và cơ chế chỉ định Trọng tài viên khi không đạt được sự thống nhất.

Đáng lưu ý, khoản 5 Điều 43 LTTTM quy định trường hợp các bên có thỏa thuận trọng tài nhưng không chỉ rõ hình thức trọng tài hoặc không thể xác định được tổ chức trọng tài cụ thể thì khi phát sinh tranh chấp, các bên phải thỏa thuận lại về hình thức trọng tài hoặc tổ chức trọng tài cụ thể. Nếu không thỏa thuận được, việc lựa chọn được thực hiện theo yêu cầu của Nguyên đơn.

Ví dụ, điều khoản “Mọi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài thương mại” chưa xác định rõ hình thức trọng tài hoặc tổ chức trọng tài cụ thể. Khi phát sinh tranh chấp, các bên có thể phải tiếp tục thỏa thuận về vấn đề này.

Để hạn chế những vướng mắc trong việc xác định cơ quan giải quyết tranh chấp, các bên có thể tham khảo điều khoản trọng tài mẫu của Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC):

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) theo Quy tắc Tố tụng trọng tài của Trung tâm này.”

Ngoài nội dung trên, các bên có thể thỏa thuận thêm những vấn đề khác phù hợp với tính chất hợp đồng và quy định pháp luật.

Kết luận

Trọng tài quy chế và trọng tài vụ việc đều là những hình thức giải quyết tranh chấp được pháp luật Việt Nam thừa nhận. Sự khác biệt chủ yếu nằm ở cơ chế tổ chức, quản lý và tiến hành tố tụng, cũng như một số thủ tục liên quan đến việc thi hành phán quyết trọng tài.

Do đó, khi lựa chọn hình thức trọng tài, doanh nghiệp cần cân nhắc tính chất của quan hệ hợp đồng, mức độ phức tạp của tranh chấp có thể phát sinh và nhu cầu hỗ trợ trong quá trình tố tụng. Đồng thời, việc xác lập thỏa thuận trọng tài rõ ràng ngay từ giai đoạn giao kết hợp đồng sẽ góp phần hạn chế các vướng mắc về thủ tục khi tranh chấp phát sinh.
 

Bài viết trên đã phân tích chi tiết vấn đề "TRỌNG TÀI QUY CHẾ HAY TRỌNG TÀI VỤ VIỆC: DOANH NGHIỆP CẦN LƯU Ý GÌ KHI LỰA CHỌN?". Để biết thêm thông tin chi tiết hoặc cần hỗ trợ pháp lý, vui lòng liên hệ Ban thư ký MCAC:

• Hotline: 0935 925 068 - 0236 365 6799
• Email: contact@mcac.vn
• Xem thêm: NGUYÊN ĐƠN CÓ ĐƯỢC THAY ĐỔI, BỔ SUNG YÊU CẦU KHỞI KIỆN TRONG TỐ TỤNG TRỌNG TÀI KHÔNG?