YÊU CẦU THAY ĐỔI TRỌNG TÀI VIÊN TRONG TỐ TỤNG TRỌNG TÀI

Trong tố tụng trọng tài thương mại, nguyên tắc độc lập, vô tư và khách quan của Trọng tài viên là nền tảng bảo đảm tính công bằng, minh bạch và giá trị chung thẩm của phán quyết trọng tài. Nhận thức rõ tầm quan trọng này, pháp luật trọng tài thương mại hiện hành của Việt Nam cũng như các quy tắc tố tụng của các Trung tâm trọng tài, trong đó có Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC), đều đã thiết lập cơ chế pháp lý cho phép các bên yêu cầu thay đổi Trọng tài viên khi có căn cứ phù hợp.

1. Các trường hợp được yêu cầu thay đổi Trọng tài viên

Theo khoản 1 Điều 42 Luật Trọng tài thương mại năm 2010, Trọng tài viên phải từ chối giải quyết tranh chấp và các bên có quyền yêu cầu thay đổi Trọng tài viên trong các trường hợp sau đây:

a) Trọng tài viên là người thân thích hoặc là người đại diện của một bên;

b) Trọng tài viên có lợi ích liên quan trong vụ tranh chấp;

c) Có căn cứ rõ ràng cho thấy Trọng tài viên không vô tư, khách quan;

d) Đã là hòa giải viên, người đại diện, luật sư của bất cứ bên nào trước khi đưa vụ tranh chấp đó ra giải quyết tại trọng tài, trừ trường hợp được các bên chấp thuận bằng văn bản.

Bên cạnh các căn cứ yêu cầu thay đổi Trọng tài viên theo quy định của pháp luật, trường hợp Trọng tài viên vì sự kiện bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan mà không thể tiếp tục tham gia giải quyết tranh chấp, hoặc bị thay đổi thì việc lựa chọn, chỉ định Trọng tài viên thay thế sẽ được thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục do Luật Trọng tài thương mại quy định. Quy định này nhằm bảo đảm tính liên tục của quá trình tố tụng trọng tài, đồng thời duy trì hiệu lực của thỏa thuận trọng tài đã được các bên xác lập.

Ngoài ra, kể từ thời điểm được lựa chọn hoặc chỉ định, Trọng tài viên còn có nghĩa vụ chủ động thông báo bằng văn bản về các tình tiết có thể ảnh hưởng đến tính vô tư, khách quan của mình cho Trung tâm trọng tài, Hội đồng trọng tài và các bên liên quan.

2. Thẩm quyền quyết định việc thay đổi Trọng tài viên

Thẩm quyền quyết định việc thay đổi Trọng tài viên được xác định tùy thuộc vào hình thức trọng tài và tình trạng thành lập của Hội đồng Trọng tài. Đối với tranh chấp được giải quyết tại Trung tâm trọng tài, khoản 3 Điều 42 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định:

• Trường hợp Hội đồng trọng tài chưa được thành lập: việc thay đổi Trọng tài viên do Chủ tịch Trung tâm trọng tài quyết định.
• Trường hợp Hội đồng trọng tài đã được thành lập: việc thay đổi Trọng tài viên do các thành viên còn lại của Hội đồng trọng tài quyết định; nếu không quyết định được, Chủ tịch Trung tâm trọng tài sẽ là người ra quyết định cuối cùng.

Tại khoản 2 Điều 17 Quy tắc Tố tụng của Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC)[1] cũng có quy định tương tự. Theo đó, nếu Hội đồng Trọng tài chưa được thành lập, Chủ tịch Trung tâm quyết định việc thay đổi; nếu Hội đồng Trọng tài đã được thành lập thì các thành viên còn lại quyết định, trường hợp không quyết định được thì Chủ tịch Trung tâm quyết định. Đối với Hội đồng Trọng tài gồm Trọng tài viên duy nhất, thẩm quyền thay đổi thuộc về Chủ tịch Trung tâm.

Đáng chú ý, Quy tắc Tố tụng của MCAC còn quy định rằng quyết định về việc thay đổi Trọng tài viên có thể không cần nêu căn cứ và là quyết định cuối cùng, qua đó bảo đảm tính nhanh chóng và hiệu quả của tố tụng trọng tài.

3. Kết luận

Như vậy, Luật Trọng tài thương mại hiện hành cùng với Quy tắc Tố tụng của MCAC đã thiết lập một khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ và rõ ràng về quyền yêu cầu thay đổi Trọng tài viên trong trường hợp có căn cứ phù hợp, đồng thời xác định rõ thẩm quyền và trình tự, thủ tục thực hiện. Việc áp dụng đúng đắn và kịp thời cơ chế này không chỉ bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tranh chấp mà còn góp phần củng cố các nguyên tắc cơ bản của tố tụng trọng tài, qua đó nâng cao tính công bằng, minh bạch và hiệu quả của cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại.
 

Bài viết trên đã phân tích chi tiết vấn đề "Yêu cầu thay đổi Trọng tài trong tố tụng trọng tài thương mại?". Để biết thêm thông tin chi tiết hoặc cần hỗ trợ pháp lý, vui lòng liên hệ Ban thư ký MCAC:

• Hotline: 0935 925 068
• Email: contact@mcac.vn
• Xem thêm: Thời hiệu khởi kiện trong trọng tài thương mại được xác định như thế nào?