LỰA CHỌN SỐ LƯỢNG TRỌNG TÀI VIÊN: KHOẢNG CÁCH GIỮA TỐI ƯU HÓA CHI PHÍ VÀ BẢO ĐẢM TÍNH TOÀN DIỆN CỦA PHÁN QUYẾT

Tố tụng trọng tài thương mại tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên tranh chấp. Trong đó, việc lựa chọn cơ cấu Hội đồng trọng tài theo mô hình 01 Trọng tài viên (TTV) hay 03 TTV trực tiếp tác động đến hai mục tiêu cốt lõi: Tốc độ/chi phí tố tụng và Chất lượng/tính khách quan của phán quyết.

1. Cơ sở pháp lý

Khi soạn thảo điều khoản trọng tài, các doanh nghiệp thường tập trung vào việc lựa chọn Trung tâm trọng tài mà ít quan tâm đến thỏa thuận về số lượng Trọng tài viên sẽ giải quyết tranh chấp. Tại Điều 39 Luật Trọng tài thương mại năm 2010 (LTTTM 2010) có quy định cụ thể:

“1. Thành phần Hội đồng trọng tài có thể bao gồm một hoặc nhiều Trọng tài viên theo sự thỏa thuận của các bên.

2. Trường hợp các bên không có thoả thuận về số lượng Trọng tài viên thì Hội đồng trọng tài bao gồm ba Trọng tài viên.”

Như vậy, pháp luật trao cho các bên quyền tự do thỏa thuận về số lượng Trọng tài viên nhằm bảo đảm quyền tự định đoạt trong Tố tụng trọng tài. Tuy nhiên, nếu các bên không chủ động dự liệu nội dung này trong thỏa thuận trọng tài, việc lựa chọn Trọng tài viên sẽ được thực hiện theo cơ chế mặc định của pháp luật là Hội đồng trọng tài bao gồm 03 thành viên. Nội dung này cũng được kế thừa tại Điều 11 của Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC), nhằm bảo đảm quá trình tố tụng được tiến hành liên tục, hiệu quả và không bị đình trệ:

“1. Vụ tranh chấp được giải quyết bởi Hội đồng Trọng tài gồm ba Trọng tài viên hoặc Trọng tài viên duy nhất.

2. Các bên có quyền chọn Hội đồng Trọng tài gồm ba Trọng tài viên hoặc Trọng tài viên duy nhất. Trường hợp các bên không thỏa thuận thì vụ tranh chấp được giải quyết bởi Hội đồng Trọng tài gồm ba Trọng tài viên.”

2. Thực tiễn lựa chọn Trọng tài viên trong Tố tụng trọng tài thương mại

2.1. Một Trọng tài viên – Lựa chọn tối ưu cho tranh chấp đơn giản

Đối với các tranh chấp có giá trị không lớn hoặc tình tiết pháp lý không quá phức tạp, Hội đồng trọng tài gồm một Trọng tài viên thường mang lại nhiều lợi ích.

• Ưu điểm: Chi phí tố tụng được tiết kiệm đáng kể do chỉ phát sinh thù lao của một TTV. Đồng thời, thời gian tố tụng cũng có thể được rút ngắn đáng kể do không có giai đoạn thảo luận, thống nhất ý kiến giữa các TTV. Việc sắp xếp lịch tham vấn, phiên họp giải quyết tranh chấp cũng diễn ra thuận lợi hơn do không bị xung đột lịch trình của nhiều Trọng tài viên.
• Hạn chế pháp lý: Phán quyết trọng tài mang tính chung thẩm và không bị kháng cáo. Do đó, việc đặt toàn bộ niềm tin vào việc đánh giá chứng cứ, phân tích pháp lý của một cá nhân duy nhất có thể không thuyết phục được các bên trong vụ tranh chấp. Việc thiếu cơ chế trao đổi, phản biện giữa các Trọng tài viên có thể làm giảm tính toàn diện trong quá trình xem xét vụ việc.

2.2. Ba Trọng tài viên - Gia tăng tính khách quan đối với tranh chấp phức tạp

Ngược lại, Hội đồng trọng tài gồm ba Trọng tài viên được xem là mô hình phù hợp hơn đối với những tranh chấp có nhiều tình tiết kỹ thuật hoặc giá trị kinh tế lớn. Theo Điều 40 LTTTM 2010, mỗi bên được lựa chọn một Trọng tài viên, sau đó hai Trọng tài viên sẽ thống nhất lựa chọn Chủ tịch Hội đồng trọng tài.

• Ưu điểm: Quá trình trao đổi, thảo luận giữa 3 TTV đòi hỏi sự phản biện và cân nhắc nhiều góc độ pháp lý, góp phần nâng cao chất lượng lập luận, hạn chế các sai sót trong việc đánh giá chứng cứ và tăng tính thuyết phục của phán quyết trọng tài. Điều này giảm thiểu tối đa các sai sót mang tính kỹ thuật, áp dụng sai pháp luật nội dung hay vi phạm thủ tục tố tụng – vốn là các căn cứ dẫn đến nguy cơ phán quyết bị Tòa án hủy theo Điều 68 LTTTM 2010.
• Hạn chế: chi phí tố tụng cao hơn và thời gian thành lập Hội đồng trọng tài dài hơn so với trường hợp chỉ có một TTV.

3. Kết luận

Lựa chọn số lượng Trọng tài viên không đơn thuần là vấn đề về thủ tục mà là quyết định mang tính chiến lược, tác động trực tiếp đến hiệu quả giải quyết tranh chấp giữa các bên. Trong khi Hội đồng gồm một Trọng tài viên đáp ứng yêu cầu về tính nhanh chóng và tiết kiệm chi phí, Hội đồng gồm ba Trọng tài viên lại mang đến sự cân bằng, khách quan và độ tin cậy cao hơn đối với các vụ việc phức tạp. Vì vậy, doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ lưỡng đặc điểm của giao dịch ngay từ giai đoạn đàm phán hợp đồng để lựa chọn phương án phù hợp, thay vì chỉ xem xét khi tranh chấp đã phát sinh.

Một điều khoản trọng tài được xây dựng đầy đủ không chỉ giúp rút ngắn thời gian thành lập Hội đồng trọng tài mà còn hạn chế các tranh cãi về thủ tục ngay từ giai đoạn đầu của quá trình tố tụng.
 

Bài viết trên đã phân tích chi tiết về "LỰA CHỌN SỐ LƯỢNG TRỌNG TÀI VIÊN: KHOẢNG CÁCH GIỮA TỐI ƯU HÓA CHI PHÍ VÀ BẢO ĐẢM TÍNH TOÀN DIỆN CỦA PHÁN QUYẾT". Để biết thêm thông tin chi tiết hoặc cần hỗ trợ pháp lý, vui lòng liên hệ Ban thư ký MCAC:

• Hotline: 0935 925 068 - 0236 365 6799
• Email: contact@mcac.vn
• Xem thêm: THAY ĐỔI THÔNG TIN DOANH NGHIỆP – NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN LƯU Ý TRONG TỐ TỤNG TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI