VÌ SAO DOANH NGHIỆP NÊN THIẾT LẬP ĐIỀU KHOẢN TRỌNG TÀI NGAY TỪ GIAI ĐOẠN GIAO KẾT HỢP ĐỒNG?

Theo quy định của Luật Trọng tài thương mại năm 2010, thỏa thuận trọng tài là căn cứ pháp lý bắt buộc để xác lập thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài. Điều này có nghĩa là trọng tài chỉ có thẩm quyền khi các bên đã có sự thỏa thuận hợp lệ, được xác lập trước hoặc sau khi tranh chấp phát sinh.

Tuy nhiên, xét trên phương diện thực tiễn áp dụng, việc thiết lập điều khoản trọng tài ngay từ giai đoạn giao kết hợp đồng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm tính khả thi của cơ chế giải quyết tranh chấp này và hạn chế rủi ro tố tụng về sau.

1. Thỏa thuận trọng tài là điều kiện tiên quyết để xác lập thẩm quyền giải quyết tranh chấp

Trọng tài thương mại vận hành trên cơ sở ý chí tự nguyện của các bên, do đó Thẩm quyền của trọng tài thương mại phát sinh hoàn toàn từ thỏa thuận của các bên. Thỏa thuận trọng tài chính là căn cứ làm phát sinh thẩm quyền của trọng tài đối với vụ việc cụ thể. Luật Trọng tài thương mại năm 2010 đã khẳng định "Tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài nếu các bên có thỏa thuận trọng tài".

Do đó, nếu tại thời điểm phát sinh tranh chấp hợp đồng không có điều khoản trọng tài hoặc các bên không đạt được sự đồng thuận về việc đưa tranh chấp ra trọng tài thì trọng tài không có thẩm quyền giải quyết vụ việc.

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC), nhiều trường hợp doanh nghiệp chỉ bắt đầu cân nhắc trọng tài sau khi tranh chấp phát sinh. Tuy nhiên, ở giai đoạn này, việc đạt được sự thống nhất về cơ chế giải quyết tranh chấp thường phụ thuộc vào ý chí của bên còn lại và không còn mang tính chắc chắn.

Vì vậy, việc thiết lập điều khoản trọng tài ngay từ đầu giúp doanh nghiệp xác lập trước thẩm quyền giải quyết tranh chấp, tránh phụ thuộc vào sự đồng thuận lại khi tranh chấp đã xảy ra.

2. Hạn chế rủi ro tranh chấp về thẩm quyền và hiệu lực thỏa thuận trọng tài

Trong tố tụng trọng tài, tranh chấp về thẩm quyền là một trong những vấn đề có thể phát sinh ngay từ giai đoạn đầu của vụ việc.

Các bên có thể tranh luận về các vấn đề:

• Hiệu lực của thỏa thuận trọng tài;
• Phạm vi tranh chấp thuộc thẩm quyền trọng tài;
• Tên và thẩm quyền của trung tâm trọng tài;

Thực tiễn tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) cho thấy các sai sót phổ biến như:

• Ghi sai tên trung tâm trọng tài;
• Điều khoản không rõ ràng về ý chí lựa chọn trọng tài;
• hoặc nội dung điều khoản mâu thuẫn với các điều khoản khác trong hợp đồng.

Những sai sót này có thể dẫn đến hệ quả pháp lý như:

• Phát sinh tranh chấp về thẩm quyền;
• Kéo dài thời gian giải quyết vụ việc;
• Làm tăng chi phí tố tụng;
• Hoặc làm ảnh hưởng đến khả năng thực thi của thỏa thuận trọng tài.

Do đó, việc thiết lập điều khoản trọng tài ngay từ giai đoạn giao kết hợp đồng có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro tranh chấp về hiệu lực và thẩm quyền của trọng tài.

3. Giai đoạn giao kết hợp đồng là thời điểm có mức độ đồng thuận cao nhất

Trọng tài thương mại được xây dựng trên nền tảng ý chí tự nguyện của các bên, vì vậy thời điểm giao kết hợp đồng là giai đoạn các bên còn đang trong quan hệ hợp tác, lợi ích thương mại chưa phát sinh xung đột và mức độ thiện chí đàm phán còn cao.

Ngược lại, khi tranh chấp đã phát sinh:

• Quan hệ hợp tác thường bị ảnh hưởng;
• Lợi ích giữa các bên có thể đối lập;
• Tâm lý phòng vệ và đối kháng gia tăng;
• Và một bên có thể không còn thiện chí lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp theo đề xuất của bên còn lại.

Do đó, thiết lập điều khoản trọng tài ngay từ đầu là giải pháp bảo đảm tính khả thi cao nhất về mặt thỏa thuận.

4. Tối ưu thời gian và chi phí khi tranh chấp phát sinh

Trong thực tiễn thương mại, yếu tố thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động kinh doanh, bởi khi tranh chấp phát sinh, doanh nghiệp thường phải đồng thời xử lý công nợ, bảo toàn chứng cứ, áp dụng các biện pháp nhằm hạn chế thiệt hại và nhanh chóng ổn định hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Nếu điều khoản trọng tài đã được thiết lập rõ ràng từ đầu:

• Doanh nghiệp có thể nhanh chóng khởi động thủ tục trọng tài;
• Không phải mất thời gian thương lượng lại về cơ chế giải quyết;
• Hạn chế tranh cãi về thẩm quyền ngay từ giai đoạn đầu tố tụng.

Ngược lại, nếu không có điều khoản trọng tài rõ ràng, doanh nghiệp có thể phải tiêu tốn thêm thời gian cho các vấn đề thủ tục trước khi vụ việc được xem xét về nội dung.

Kết luận

Việc thiết lập điều khoản trọng tài ngay từ giai đoạn giao kết hợp đồng là yêu cầu mang tính chiến lược trong quản trị rủi ro pháp lý của doanh nghiệp.

Điều này không chỉ giúp:

• Xác lập trước thẩm quyền giải quyết tranh chấp;
• Hạn chế tranh chấp về hiệu lực thỏa thuận;
• Tối ưu thời gian và chi phí tố tụng;

Ngoài ra còn bảo đảm cơ chế giải quyết tranh chấp được vận hành ổn định, phù hợp với ý chí ban đầu của các bên.

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC), điều khoản trọng tài được thiết kế rõ ràng ngay từ đầu luôn là yếu tố quan trọng giúp quá trình tố tụng diễn ra hiệu quả và hạn chế tối đa các tranh chấp phát sinh về thủ tục.

MẪU ĐIỀU KHOẢN TRỌNG TÀI THAM KHẢO: https://mcac.vn/dieu-khoan-trong-tai-mau

Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) khuyến nghị các bên có thể tham khảo điều khoản trọng tài mẫu dưới đây:

A. Điều khoản trọng tài mẫu áp dụng theo thủ tục thông thường

“Điều …: Giải quyết tranh chấp

1. Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) theo Quy tắc Tố tụng trọng tài của Trung tâm này.
2. Số lượng Trọng tài viên là … (một hoặc ba).
3. Địa điểm trọng tài là … (thành phố và/hoặc quốc gia).
4. Ngôn ngữ trọng tài là … .
5. Luật áp dụng cho Hợp đồng này là … .”

B. Điều khoản trọng tài mẫu áp dụng theo thủ tục rút gọn

“Điều …: Giải quyết tranh chấp

1. Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) theo Quy tắc Tố tụng trọng tài của Trung tâm này.

Các bên thống nhất rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Quy tắc Tố tụng trọng tài của MCAC.

2. Địa điểm trọng tài là … .
3. Ngôn ngữ trọng tài là … .
4. Luật áp dụng cho Hợp đồng này là … .”
    

Bài viết trên đã phân tích chi tiết vấn đề "Vì sao doanh nghiệp nên thiết lập điều khoản trọng tài ngay từ đầu giao kết hợp đồng?". Để biết thêm thông tin chi tiết hoặc cần hỗ trợ pháp lý, vui lòng liên hệ Ban thư ký MCAC:

• Hotline: 0935 925 068 - 0236 365 6799
• Email: contact@mcac.vn
• Xem thêm: Bản tự bảo vệ của Bị đơn trong tố tụng trọng tài tại MCAC (kèm mẫu tham khảo)