CHECKLIST XÂY DỰNG ĐIỀU KHOẢN TRỌNG TÀI: NHỮNG TRƯỜNG HỢP THƯỜNG GẶP CẦN LƯU Ý

Trong thực tiễn giao kết hợp đồng thương mại, điều khoản giải quyết tranh chấp thường chưa được các bên quan tâm đúng mức và nhiều khi chỉ được bổ sung ở giai đoạn cuối của quá trình soạn thảo hợp đồng. Tuy nhiên, khi tranh chấp phát sinh, đây lại là cơ sở quan trọng để xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết, trình tự tố tụng áp dụng cũng như phạm vi bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Thực tế cho thấy nhiều thỏa thuận trọng tài phát sinh tranh luận về hiệu lực, thẩm quyền hoặc gặp khó khăn trong quá trình triển khai chỉ vì nội dung điều khoản được xây dựng thiếu rõ ràng, không thống nhất hoặc chưa phù hợp với quy định pháp luật và thực tiễn tố tụng trọng tài.

Dưới đây là một số nội dung doanh nghiệp cần lưu ý khi xây dựng điều khoản trọng tài trong hợp đồng thương mại.

1.Chỉ quy định “giải quyết bằng trọng tài” nhưng không xác định rõ tên Trung tâm trọng tài cụ thể

Nhiều hợp đồng chỉ quy định chung chung: ““Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài.” Cách quy định này tuy thể hiện ý chí lựa chọn trọng tài để giải quyết tranh chấp nhưng lại không xác định rõ:

• Tổ chức trọng tài có thẩm quyền giải quyết;

• Cơ chế thành lập hội đồng trọng tài;

• Địa điểm tiến hành tố tụng.

Trong thực tiễn, việc không xác định rõ tổ chức trọng tài có thể dẫn đến tranh luận về tính khả thi của thỏa thuận trọng tài hoặc phát sinh khó khăn khi tiến hành thủ tục tố tụng. Khi phát sinh tranh chấp các bên phải thoả thuận lại về việc chọn tổ chức trọng tài cụ thể.  Để hạn chế rủi ro, các bên nên xác định cụ thể Trung tâm trọng tài ngay trong hợp đồng.

Ví dụ:

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) theo Quy tắc Tố tụng trọng tài của Trung tâm này.”

2.Điều khoản trọng tài “nước đôi”: Vừa chọn Tòa án vừa chọn trọng tài

Một trường hợp thường gặp trong thực tiễn soạn thảo hợp đồng là các bên đồng thời lựa chọn cả trọng tài và Tòa án để giải quyết tranh chấp, chẳng hạn:

“Tranh chấp sẽ được giải quyết tại Trọng tài hoặc Tòa án có thẩm quyền.”

Theo quy định pháp luật về trọng tài thương mại, nếu một bên đã yêu cầu giải quyết tranh chấp tại trọng tài thì Tòa án có thể từ chối thụ lý. Trường hợp đồng thời tồn tại yêu cầu giải quyết tại cả trọng tài và Tòa án, thỏa thuận lựa chọn trọng tài thường được ưu tiên áp dụng.

Trong thực tiễn, điều khoản “nước đôi” có thể làm kéo dài thời gian xử lý vụ việc, phát sinh thêm chi phí tố tụng và ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết tranh chấp.

Do đó, các bên nên xác định rõ và thống nhất một phương thức giải quyết tranh chấp ngay từ thời điểm ký kết hợp đồng.

3.Lựa chọn Trung tâm trọng tài nhưng dẫn chiếu Quy tắc Tố tụng của Trung tâm trọng tài khác

Một trường hợp thường gặp trong thực tiễn soạn thảo hợp đồng là các bên lựa chọn một Trung tâm trọng tài để giải quyết tranh chấp nhưng lại dẫn chiếu áp dụng Quy tắc Tố tụng của một tổ chức trọng tài khác.

Ví dụ:

“Tranh chấp sẽ được giải quyết tại Trung tâm Trọng tài A theo Quy tắc Tố tụng của Trung tâm Trọng tài B.”

Về nguyên tắc, mỗi Trung tâm trọng tài đều ban hành và áp dụng hệ thống Quy tắc Tố tụng riêng đối với các vụ tranh chấp thuộc thẩm quyền của mình. Trên thực tế, đa số các tổ chức trọng tài không chấp nhận việc áp dụng Quy tắc Tố tụng của một Trung tâm trọng tài khác.

Việc này có thể dẫn đến:

• Khó khăn trong việc xác định cơ chế tố tụng áp dụng;

• Tranh cãi về thẩm quyền của tổ chức trọng tài;

• Nguy cơ thỏa thuận trọng tài bị xem là không thể thực hiện được.

Trong một số trường hợp, nếu không thể xác định được cơ chế tố tụng phù hợp hoặc tổ chức trọng tài có thẩm quyền tiến hành tố tụng, tranh chấp có thể thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo quy định pháp luật.

4.Lựa chọn số lượng Trọng tài viên theo thói quen

Nhiều doanh nghiệp mặc định lựa chọn Hội đồng trọng tài gồm 03 Trọng tài viên mà chưa cân nhắc đầy đủ:

• giá trị tranh chấp;

• tính chất và mức độ phức tạp của vụ việc;

• thời gian giải quyết;

• chi phí tố tụng.

Trong nhiều tranh chấp thương mại thông thường, việc lựa chọn 01 Trọng tài viên duy nhất có thể giúp tối ưu đáng kể về thời gian và chi phí mà vẫn bảo đảm hiệu quả giải quyết tranh chấp.

Ngược lại, đối với các vụ việc có tính chất phức tạp hoặc giá trị lớn, Hội đồng gồm 03 Trọng tài viên có thể giúp nâng cao tính khách quan và chất lượng xem xét vụ việc.

5.Ghi sai tên tổ chức trọng tài hoặc không nêu rõ hình thức, tên tổ chức trọng tài   

Trong thực tiễn soạn thảo hợp đồng, việc ghi chưa chính xác tên Trung tâm trọng tài hoặc không thể hiện rõ hình thức trọng tài được lựa chọn là trường hợp tương đối phổ biến. Những nội dung này có thể làm phát sinh khó khăn trong việc xác định tổ chức trọng tài có thẩm quyền giải quyết tranh chấp khi vụ việc phát sinh.

Theo quy định của Luật Trọng tài thương mại, các bên vẫn có quyền tiếp tục thỏa thuận để xác định lại tổ chức trọng tài hoặc hình thức trọng tài phù hợp. Trường hợp không đạt được sự thống nhất, việc lựa chọn tổ chức trọng tài có thể được thực hiện theo yêu cầu của bên khởi kiện theo quy định pháp luật.

6.MẪU ĐIỀU KHOẢN TRỌNG TÀI THAM KHẢO

Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) khuyến nghị các bên có thể tham khảo điều khoản trọng tài mẫu dưới đây:

A. Điều khoản trọng tài mẫu áp dụng theo thủ tục thông thường

“Điều …: Giải quyết tranh chấp

1. Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) theo Quy tắc Tố tụng trọng tài của Trung tâm này.
2. Số lượng Trọng tài viên là … (một hoặc ba).
3. Địa điểm trọng tài là … (thành phố và/hoặc quốc gia).
4. Ngôn ngữ trọng tài là … .
5. Luật áp dụng cho Hợp đồng này là … .”

B. Điều khoản trọng tài mẫu áp dụng theo thủ tục rút gọn

“Điều …: Giải quyết tranh chấp

1. Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Miền Trung (MCAC) theo Quy tắc Tố tụng trọng tài của Trung tâm này.

Các bên thống nhất rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Quy tắc Tố tụng trọng tài của MCAC.

2. Địa điểm trọng tài là … .
3. Ngôn ngữ trọng tài là … .
4. Luật áp dụng cho Hợp đồng này là … .”

Mặc dù chỉ chiếm một phần ngắn trong hợp đồng, điều khoản trọng tài lại có ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp. Việc rà soát kỹ lưỡng ngay từ giai đoạn đàm phán và ký kết hợp đồng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kiểm soát rủi ro pháp lý và bảo vệ quyền lợi của mình khi tranh chấp phát sinh.

 

Bài viết trên đã phân tích chi tiết vấn đề "Checklist xây dựng điều khoản trọng tài: những trường hợp thường gặp cần lưu ý". Để biết thêm thông tin chi tiết hoặc cần hỗ trợ pháp lý, vui lòng liên hệ Ban thư ký MCAC:

• Hotline: 0935 925 068 - 0236 365 6799
• Email: contact@mcac.vn
• Xem thêm: Vì sao doanh nghiệp nên thiết lập điều khoản trọng tài ngay từ đầu giao kết Hợp đồng?