CHI PHÍ LUẬT SƯ TRONG TỐ TỤNG TRỌNG TÀI: CÓ ĐƯỢC BỒI HOÀN HAY KHÔNG?

Trong tố tụng trọng tài tại Việt Nam, chi phí luật sư là một khoản chi phí thực tế phát sinh khi các bên thuê luật sư để tư vấn và tham gia giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, khác với một số hệ thống pháp luật áp dụng nguyên tắc “bên thua kiện phải chịu toàn bộ chi phí”, pháp luật Việt Nam không quy định một cách tuyệt đối về việc bồi hoàn chi phí luật sư trong trọng tài.

Trên cơ sở pháp luật hiện hành, Hội đồng Trọng tài có thẩm quyền xem xét và quyết định việc phân bổ chi phí tố tụng, trong đó có thể bao gồm chi phí luật sư. Điều này có nghĩa là chi phí luật sư có thể được bồi hoàn nhưng không đương nhiên được chấp nhận, mà phụ thuộc vào đánh giá cụ thể của Hội đồng Trọng tài trong từng vụ tranh chấp.

1. Chi phí pháp lý, chi phí luật sư và phạm vi điều chỉnh

Bên cạnh phí trọng tài, trong quá trình giải quyết tranh chấp theo phương thức trọng tài thương mại có thể phát sinh nhiều chi phí tố tụng khác, bao gồm:

• Chi phí luật sư
• Chi phí chuyên gia
• Chi phí giám định
• Chi phí thu thập chứng cứ

Khác với phí trọng tài, các khoản chi phí này:

• Không được định nghĩa trực tiếp trong Luật Trọng tài thương mại năm 2010.
• Không nằm trong biểu phí của Trung tâm trọng tài
• Do các bên tự chi trả trong quá trình tố tụng

Tuy nhiên, Hội đồng trọng tài vẫn có thể xem xét các khoản chi phí này khi quyết định phân bổ chi phí trong phán quyết, nếu có yêu cầu từ các bên.

2. Cơ sở pháp lý và thực tiễn bồi hoàn chi phí luật sư

Mặc dù pháp luật về trọng tài thương mại không quy định trực tiếp về chi phí luật sư, nhưng trong thực tiễn, Hội đồng trọng tài vẫn có thể chấp nhận yêu cầu bồi hoàn dựa trên các căn cứ pháp lý chung.

Theo khoản 1 Điều 55 Luật Luật sư, căn cứ xác định mức thù lao của luật sư bao gồm: “a) Nội dung, tính chất của dịch vụ pháp lý; b) Thời gian và công sức của luật sư sử dụng để thực hiện dịch vụ pháp lý; c) Kinh nghiệm và uy tín của luật sư”.

Theo khoản 2 Điều 55 Luật Luật sư, các phương thức tính thù lao của luật sư sẽ được tính theo: “(a) Giờ làm việc của luật sư; b) Vụ, việc với mức thù lao trọn gói; c) Vụ, việc với mức thù lao tính theo tỷ lệ phần trăm của giá ngạch vụ kiện hoặc giá trị hợp đồng, giá trị dự án; d) Hợp đồng dài hạn với mức thù lao cố định”.

Chi phí luật sư là thiệt hại thực tế, trực tiếp phát sinh từ hành vi vi phạm hợp đồng. Do đó, đây là yêu cầu được nhiều Hội đồng trọng tài chấp thuận trong quá trình giải quyết các tranh chấp bằng trọng tài.

3. Điều kiện để được chấp nhận bồi hoàn

Thực tiễn giải quyết tranh chấp cho thấy, yêu cầu bồi hoàn chi phí luật sư thường được chấp nhận khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

Thứ nhất, có căn cứ pháp lý rõ ràng: Chi phí luật sư phải được xác định là một khoản thiệt hại thực tế phát sinh trực tiếp từ hành vi vi phạm hợp đồng của bên vi phạm.

Thứ hai, có tài liệu, chứng cứ đầy đủ: Bên yêu cầu phải cung cấp đầy đủ tài liệu chứng minh, bao gồm:

• Hợp đồng dịch vụ pháp lý;
• Hóa đơn, chứng từ thanh toán hợp lệ;
• Tài liệu thể hiện việc luật sư đã thực hiện dịch vụ.

Thứ ba, chi phí phải hợp lý và cần thiết:

Khoản chi phí yêu cầu bồi hoàn phải:

• Phù hợp với tính chất, mức độ phức tạp và giá trị của tranh chấp;
• Không vượt quá mức chi phí thông lệ trên thị trường đối với dịch vụ tương tự.

Trường hợp không đáp ứng các điều kiện nêu trên, Hội đồng Trọng tài có thể:

• Xem xét giảm mức chi phí được bồi hoàn; hoặc
• Bác bỏ toàn bộ yêu cầu bồi hoàn chi phí luật sư.

4. Thực tiễn áp dụng tại các trung tâm trọng tài

Vậy vụ tranh chấp được giải quyết tại các trung tâm trọng tài thương mại thì các bên có quyền yêu cầu bồi hoàn chi phí luật sư không?

Trong Phán quyết trọng tài số 60/24 HCM ngày 22/11/2024, Hội đồng Trọng tài thuộc Trung tâm T5 (V1) tại Thành phố Hồ Chí Minh đã quyết định như sau: “Hội đồng Trọng tài chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Công ty TNHH T4, buộc Công ty Cổ phần K thanh toán chi phí luật sư là 107.646.000 đồng”.[1]

Thực tiễn giải quyết tranh chấp MCAC, theo một Phán quyết trọng tài ban hành năm 2025 của Hội đồng Trọng tài thuộc MCAC nhận định rằng: “Hội đồng Trọng tài xét thấy do Bị đơn vi phạm nghĩa vụ thanh toán đối với Nguyên đơn dẫn đến việc Nguyên đơn phải thực hiện việc khởi kiện và tham gia toàn bộ quá trình tố tụng trọng tài. Việc này đã làm phát sinh chi phí pháp lý như chuẩn bị, thu thập chứng cứ, chi phí tham gia tố tụng trọng tài. Trong trường hợp này, Nguyên đơn đã uỷ quyền cho ông Nguyễn Thanh X thực hiện công việc có thù lao theo Hợp đồng ủy quyền đề ngày 23 tháng 4 năm 2025 và trên thực tế, Nguyên đơn đã phải thanh toán cho ông Nguyễn Thanh X thù lao uỷ quyền theo thoả thuận tại Hợp đồng uỷ quyền. Theo lẽ công bằng, Hội đồng Trọng tài quyết định Bị đơn phải chịu 50% chi phí pháp lý thực tế phát sinh mà Nguyên đơn đã phải thanh toán, số tiền là 75.000.000 đồng (bảy mươi lăm triệu đồng)”.

Chứng minh cho yêu cầu này, Nguyên đơn đã cung cấp: Hợp đồng uỷ quyền giữa Nguyên đơn và ông Nguyễn Thanh X đề ngày 23 tháng 4 năm 2025 và Giấy giao nhận tiền ký ngày 16 tháng 6 năm 2025 giữa Nguyên đơn và ông Nguyễn Thanh X. Trên cơ sở đó, Hội đồng Trọng tài đã quyết định buộc bị đơn chịu 50% chi phí pháp lý thực tế, tương ứng 75 triệu đồng, sau khi xem xét chứng cứ bao gồm hợp đồng ủy quyền và tài liệu thanh toán.

Thực tiễn cho thấy, các bên trong tranh chấp tại các Trung tâm Trọng tài có quyền yêu cầu bồi hoàn chi phí luật sư, và yêu cầu này có thể được Hội đồng Trọng tài chấp nhận toàn bộ hoặc một phần.

4. Kết luận

Trong tố tụng trọng tài tại Việt Nam, chi phí luật sư có thể được bồi hoàn nhưng dựa trên cơ sở đánh giá tính hợp lý của khoản chi. Thực tiễn giải quyết tranh chấp cho thấy Hội đồng Trọng tài thường có xu hướng xem xét linh hoạt các yêu cầu liên quan đến chi phí luật sư, trong đó phổ biến là việc chấp nhận một phần chi phí trên cơ sở đánh giá sự tương xứng với tính chất và giá trị của tranh chấp. Trong những trường hợp không chứng minh được tính hợp lý hoặc thiếu căn cứ pháp lý rõ ràng, yêu cầu bồi hoàn có thể bị bác bỏ hoàn toàn.

Do đó, các bên trong quan hệ hợp đồng cần chủ động quy định rõ về trách nhiệm chịu chi phí luật sư, đồng thời chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh khoản chi thực tế phát sinh. Điều này không chỉ góp phần bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn giúp Hội đồng Trọng tài có cơ sở vững chắc hơn trong việc đưa ra quyết định phân bổ chi phí một cách công bằng và hợp lý.