NHỮNG KHÁC BIỆT VÀ ƯU ĐIỂM CỦA PHƯƠNG THỨC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BẰNG TRỌNG TÀI SO VỚI TOÀ ÁN MÀ DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT

VẤN ĐỀ SO SÁNH

TỐ TỤNG TÒA ÁN

TỐ TỤNG TRỌNG TÀI

Luật định và Quy tắc Tố tụng:

Địa chỉ Bị đơn được xác định theo địa chỉ ghi trong hợp đồng, giao dịch hoặc địa chỉ các bên cung cấp cho Trung tâm trọng tài, Hội đồng trọng tài. Việc gửi văn bản tố tụng hoàn tất khi Bị đơn hoặc đại diện nhận trực tiếp, hoặc văn bản đã được gửi đến địa chỉ của các bên và có xác nhận hợp lệ về việc gửi.

Quy định: Điều 12 Luật TTTM 2010; khoản 2, 3 Điều 3 Quy tắc Tố tụng của MCAC.

Thực tiễn: Thuận lợi cho Nguyên đơn và Hội đồng trọng tài; khắc phục tình trạng né tránh tham gia phiên họp của Bị đơn.

Địa điểm giải quyết tranh chấp

BLTTDS 2015 quy định địa điểm giải quyết tranh chấp là Tòa án nơi Bị đơn cư trú, làm việc hoặc đặt trụ sở; trong một số trường hợp là nơi cư trú, làm việc hoặc đặt trụ sở của Nguyên đơn nếu các bên có thỏa thuận. Tranh chấp bất động sản thuộc thẩm quyền của Tòa án nơi có bất động sản.

Quy định: Điều 39 BLTTDS 2015.

Thực tiễn: Khi Nguyên đơn ở xa Bị đơn sẽ phát sinh chi phí, thời gian. Nếu Bị đơn không có nơi cư trú, làm việc rõ ràng thì khó xác định địa điểm giải quyết.

Xét xử tại trụ sở Trung tâm Trọng tài, địa điểm phù hợp hoặc bất kỳ nơi nào theo thỏa thuận của các bên.

Quy định: Khoản 1 Điều 11 Luật TTTM 2010; Điều 22 Quy tắc Tố tụng của MCAC.

Thực tiễn: Hội đồng trọng tài căn cứ vào thỏa thuận hoặc điều kiện thuận lợi để tổ chức phiên họp; địa điểm có thể thay đổi theo điều kiện phát sinh.

Người có thẩm quyền xét xử

Là thẩm phán, Hội thẩm nhân dân do Chánh án Tòa án chỉ định, phân công.

Quy định: Khoản 1 Điều 47 BLTTDS 2015.

Là các Trọng tài viên do các bên lựa chọn; nếu các bên không lựa chọn thì yêu cầu Trung tâm Trọng tài chỉ định.

Quy định: Điều 40 Luật TTTM 2010; Điều 12 Quy tắc Tố tụng của MCAC.

Thời gian giải quyết một vụ tranh chấp

Sơ thẩm: 04–06 tháng (Điều 203 BLTTDS 2015).

Phúc thẩm: 04–05 tháng (Điều 286 BLTTDS 2015).

Ngoài ra, Tòa án có thể tạm đình chỉ không thời hạn; bản án còn có thể được xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.

Thực tiễn: Tranh chấp kinh doanh, thương mại có thể kéo dài nhiều năm.

Thông thường 03–04 tháng từ khi bắt đầu tố tụng đến khi có phán quyết.

Quy định: Điều 32–61 Luật TTTM 2010; Điều 10, 12, 13, 25, 26, 32 Quy tắc Tố tụng của MCAC.

Thực tiễn: Các Trung tâm trọng tài ưu tiên thời gian giải quyết, linh hoạt thủ tục để bảo đảm hiệu quả.

Áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn

Tòa án chỉ áp dụng thủ tục rút gọn khi vụ kiện có các điều kiện theo luật định. Thời gian có thể rút ngắn: sơ thẩm 03 tháng, phúc thẩm 03 tháng.

Quy định: Điều 191, 203, 286, 317, 318, 322, 323 BLTTDS 2015.

Thực tiễn: Việc áp dụng còn ít, chưa có hướng dẫn cụ thể cho nhiều tình huống; có bản án bị hủy do đánh giá không thống nhất về điều kiện áp dụng.

Các bên có thể thỏa thuận giải quyết theo thủ tục rút gọn để rút ngắn thời gian.

Quy định: Khoản 6 Điều 3 Luật TTTM 2010; Điều 37 Quy tắc Tố tụng của MCAC.

Nhiều tranh chấp đơn giản tại Trung tâm Trọng tài theo thủ tục rút gọn chỉ kéo dài khoảng 40 ngày.

Ngôn ngữ xét xử

Tiếng Việt là ngôn ngữ xét xử duy nhất.

Quy định: Điều 20 BLTTDS 2015.

Thực tiễn: Trong tranh chấp có yếu tố nước ngoài, tài liệu sử dụng ngoại ngữ có thể gây khó khăn cho Tòa án và các bên.

Ngôn ngữ tiếng Việt; nếu có yếu tố nước ngoài, các bên có quyền thỏa thuận lựa chọn ngôn ngữ.

Quy định: Khoản 2 Điều 10 Luật TTTM 2010; Điều 23 Quy tắc Tố tụng của MCAC.

Thực tiễn: Trọng tài viên thành thạo nhiều ngôn ngữ thuận lợi cho việc giải quyết tranh chấp.

Các cấp xét xử vụ tranh chấp

Có nhiều cấp xét xử: sơ thẩm, phúc thẩm; bản án còn có thể được xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Nhiều giai đoạn xét xử có thể kéo dài thời gian giải quyết.

Vụ kiện chỉ xét xử một lần. Phán quyết trọng tài có tính chung thẩm, có hiệu lực thi hành, không bị kháng cáo, kháng nghị. Điều này giúp hạn chế chi phí và thời gian cho các bên.

Tính bảo mật trong quá trình giải quyết tranh chấp

Công khai là nguyên tắc xét xử của Tòa án.

Quy định: Điều 15 BLTTDS 2015.

Tòa án công khai bản án trên website congbobanan.toaan.gov.vn. Việc công khai có thể làm lộ bí mật kinh doanh hoặc ảnh hưởng uy tín doanh nghiệp.

Không công khai.

Quy định: Khoản 4 Điều 4 Luật TTTM 2010; Điều 25 Quy tắc Tố tụng của MCAC.

Tố tụng trọng tài bảo mật hồ sơ, tài liệu và thông tin vụ kiện; phán quyết trọng tài không được công bố để truyền thông tiếp cận.

Án phí/phí trọng tài

Án phí tại Tòa án được quy định cụ thể, thống nhất tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Mức án phí thường thấp hơn phí trọng tài; tuy nhiên khi xét xử kéo dài, qua nhiều cấp và khác địa điểm, tổng chi phí có thể cao hơn.

Phí trọng tài được công bố công khai trong biểu phí của từng Trung tâm trọng tài. Mức phí thường cao hơn án phí Tòa án nhưng được hạch toán rõ ràng, góp phần giảm thiểu các chi phí khác.

Hoàn án phí/phí trọng tài khi Nguyên đơn thắng kiện

Nếu Nguyên đơn thắng kiện và không có thỏa thuận khác, tiền tạm ứng án phí được cơ quan Thi hành án dân sự hoàn trả theo trình tự luật định.

Quy định: Điều 144 BLTTDS 2015; Điều 126 Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi, bổ sung năm 2014).

Việc hoàn trả trực tiếp từ cơ quan thi hành án có thể phát sinh khó khăn thực tế về thủ tục.

Trung tâm Trọng tài không hoàn trả trực tiếp tiền tạm ứng phí cho Nguyên đơn; Bị đơn có nghĩa vụ thanh toán lại cho Nguyên đơn.

Quy định: Khoản 3 Điều 34 Luật TTTM 2010.

Khoản phí này được ghi nhận trong nghĩa vụ của Bị đơn. Hiệu quả về thời gian, chi phí đi lại và chi phí luật sư là yếu tố doanh nghiệp cần cân nhắc.

Vấn đề hủy án/hủy phán quyết

Bản án sơ thẩm có thể bị hủy để xét xử lại ở cấp phúc thẩm; án phúc thẩm có thể bị hủy theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm. Chủ thể yêu cầu xem xét lại bản án gồm Nguyên đơn, Bị đơn và người có thẩm quyền của Viện kiểm sát, Tòa án.

Quy định: Điều 308, 310, 311, 326, 331, 343, 345, 356… BLTTDS 2015.

Bản án có thể bị hủy do vi phạm tố tụng, không đúng nội dung hoặc áp dụng sai pháp luật; có thể bị hủy nhiều lần.

Phán quyết trọng tài có thể bị Tòa án cấp tỉnh xem xét hủy chủ yếu trên căn cứ về tố tụng, thỏa thuận trọng tài, thành lập Hội đồng trọng tài… Tòa án không xem xét lại nội dung tranh chấp, trừ trường hợp vi phạm nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Thời hạn giải quyết: 40 ngày bởi Hội đồng xét đơn gồm 03 thẩm phán.

Quy định: Khoản 4 Điều 4 Luật TTTM 2010; khoản 3 Điều 414 BLTTDS 2015.

Phạm vi hiệu lực quốc tế của bản án/phán quyết

Bản án dân sự, thương mại của Tòa án được áp dụng ở nước ngoài khi Việt Nam ký hiệp định tương trợ tư pháp song phương với quốc gia đó. Công văn số 33/TANDTC-HTQT ngày 17/3/2021 của TANDTC dẫn chiếu các hiệp định trong lĩnh vực dân sự, thương mại với một số quốc gia như An-giê-ri, Pháp, Cam-pu-chia, Hung-ga-ri…

Việt Nam tham gia Công ước New York 1958 về Công nhận và Thi hành các Quyết định Trọng tài nước ngoài từ năm 1995. Nhờ đó, phán quyết trọng tài có thể được công nhận và thi hành tại các quốc gia thành viên theo cơ chế của Công ước, tạo thuận lợi cho tranh chấp có yếu tố nước ngoài.