TRANH CHẤP LAO ĐỘNG CÓ THỂ ĐƯỢC GIẢI QUYẾT BẰNG TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI KHÔNG?

1. Khái niệm tranh chấp lao động

Theo Bộ luật Lao động 2019 thì Tranh chấp lao động là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ, lợi ích phát sinh giữa các bên trong quá trình xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ lao động; tranh chấp giữa các tổ chức đại diện người lao động với nhau; tranh chấp phát sinh từ quan hệ có liên quan trực tiếp đến quan hệ lao động[1]. Tranh chấp này có thể là tranh chấp cá nhân hoặc tranh chấp tập thể.

2. Phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài theo Luật Trọng tài thương mại 2010 (Luật TTTM 2010)

Tại Điều 2 Luật TTTM 2010 quy định, Trọng tài có thẩm quyền giải quyết ba loại tranh chấp và đối chiếu với các tranh chấp lao động thì thấy:

1. Quan hệ lao động không phải là hoạt động thương mại nhằm mục đích sinh lợi và người lao động không phải thương nhân nên không phải là tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại.
2. Bộ luật Lao động 2019 không quy định giải quyết tranh chấp lao động bằng Trọng tài Thương mại nên không thuộc trường hợp“Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài”.
3. Đối với trường hợp “Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại”, hiện nay còn nhiều quan điểm khi xét với tranh chấp lao động. Nếu giải thích dựa trên chủ thể tranh chấp, chỉ cần một bên là thương nhân (người sử dụng lao động), tranh chấp có thể thuộc thẩm quyền Trọng tài thương mại. Nếu giải thích dựa trên nội dung tranh chấp, thì chỉ những tranh chấp gắn trực tiếp với hoạt động thương mại mới có thể đưa ra trọng tài.

Hiện nay có quan điểm cho rằng:

Thứ nhất, tinh thần của Luật Trọng tài thương mại là dành cho tranh chấp thương mại hoặc liên quan đến kinh doanh, không nhằm điều chỉnh tranh chấp lao động. Theo đó, tranh chấp quy định tại khoản 2 Điều 2 Luật TTTM năm 2010 dường như đang hướng đến tranh chấp giữa thương nhân và người tiêu dùng hơn là tranh chấp giữa NSDLĐ là thương nhân với NLĐ của họ.

Thứ hai, với quan niệm tranh chấp lao động cần được giải quyết theo hướng bảo vệ NLĐ, hài hòa quan hệ lao động cũng như hạn chế đình công, pháp luật lao động đã xây dựng riêng cơ chế “trọng tài lao động” với nguyên tắc ba bên (Nhà nước - NLĐ - NSDLĐ), hướng đến hòa giải và duy trì quan hệ lao động ổn định.

3. Ngoại lệ từ Án lệ 69/2023/AL

Hội đồng Thẩm phán TANDTC, trong Án lệ số 69/2023/AL[2], đã khẳng định Trọng tài Thương mại có thẩm quyền giải quyết một số tranh chấp liên quan đến quan hệ lao động mở rộng.

Cụ thể, vụ việc liên quan đến tranh chấp giữa công ty và người lao động cũ về thỏa thuận bảo mật thông tin và không cạnh tranh (NDA). Trong đó, Tòa án xác định:

• Về bản chất NDA là thỏa thuận độc lập với hợp đồng lao động. Theo khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng lao động chấm dứt thì quan hệ lao động cũng chấm dứt. Khi hợp đồng lao động chấm dứt, quan hệ lao động không còn nhưng nghĩa vụ NDA vẫn tiếp tục.
• Do đó, tranh chấp phát sinh từ NDA không phải tranh chấp lao động mà thuộc phạm vi dân sự - thương mại.
• Trong NDA có điều khoản Trọng tài nên Hội đồng Trọng tài có thẩm quyền giải quyết vụ việc trên.

Án lệ này cho thấy, phạm vi “tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại” (khoản 2 Điều 2 Luật TTTM 2010) có thể bao quát cả những tranh chấp ngoài hợp đồng lao động, miễn là chúng mang tính dân sự – thương mại.

4. Kết luận

• Về nguyên tắc: Hiện tại pháp luật vẫn chưa chính thức thừa nhận thẩm quyền của TTTM đối với tranh chấp lao động. Khi đó, dù có thể giải thích thẩm quyền của TTTM theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Luật TTTM năm 2010 nhưng không hoàn toàn thuyết phục.
• Tuy nhiên, các tranh chấp phát sinh từ thỏa thuận độc lập với hợp đồng lao động (như thỏa thuận bảo mật thông tin và không cạnh tranh) sẽ được coi là tranh chấp dân sự - thương mại. Khi đó, thỏa thuận trọng tài có giá trị và trọng tài thương mại có thẩm quyền giải quyết.

Bài viết được đăng trên MCAC phân tích chi tiết các vấn đề liên quan đến tranh chấp lao động có thể được giải quyết bằng Trọng tài Thương mại không?. Để biết thêm thông tin chi tiết, vui lòng liên hệ qua hotline 0935 925 068 hoặc email contact@mcac.vn.

Xem thêm: Vấn đề xác định địa chỉ bị đơn và việc gửi văn bản tố tụng trong tố tụng trọng tài thương mại